Duszpasterstwo wojskowe

II Rzeczpospolita była państwem wielowyznaniowym. Oficjalny udział religii w życiu społecznym odzwierciedlony był również w wojsku: przysięga żołnierska przyjmowana była przez kapłanów odpowiedniego wyznania, a duszpasterze posiadali etaty i stopnie wojskowe.

Rota przysięgi żołnierskiej

 

  chrześcijanie niechrześcijanie muzułmanie bezwyznaniowcy
  Przysięgam Panu Bogu Wszechmogącemu, w Trójcy Świętej Jedynemu Przysięgam Bogu Wszechmogącemu Przysięgam Panu Bogu Jedynemu Przysięgam
cześć wspólna być wiernym Ojczyźnie mej, Rzeczypospolitej Polskiej, chorągwi wojskowych nigdy nie odstąpić, stać na straży konstytucji i honoru żołnierza polskiego, prawu i Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej być uległym, rozkazy dowódców i przełożonych wiernie wykonywać, tajemnic wojskowych strzec, za sprawę Ojczyzny mej walczyć do ostatniego tchu w piersiach i w ogóle tak postępować, abym mógł żyć i umierać jak prawy żołnierz polski.
  Tak mi dopomóż Bóg i święta Syna jego męka. Amen. Tak mi dopomóż Bóg. Amen. Bereetjum Mine Allachivy Veresulini illeclezine a hetdeteum minel masiurkine BilWałłagi, Tałłagi, Amin.  

Mennonici, których obowiązywał zakaz składania przysiąg, podawali rękę oficerowi który oświadczał:
Wierzę Wam, że w każdej okoliczności, zachowacie się jak prawi żołnierze. Na znak wzajemnego zaufania, podajcie mi ręce.


Wyznania religijne w w rzeczywistości nie były równoprawne. Szczególnie wyróżnione było wyznanie katolickie składające się z Kościoła rzymskokatolickiego oraz trzech kościołów uznających biskupa Rzymu za swego zwierzchnika: Kościoła grekokatolickiego, Kościoła ormiańskiego i Kościoła obrządku bizantyjsko-katolickiego.
Duszpasterstwo Katolickie

Na czele duszpasterstwa katolickiego stał Ordynariat Polowy WP. Jego pracami kierował biskup polowy (od 1933 bp Józef Gawlina) mający do pomocy kanclerza, natariuszy (księży) i pracowników cywilnych.
Ordynariat Polowy kierował 11 dekanatami rzymskokatolickimi i 1 dekanatem grekokatolickim.

Wyznanie rzymskokatolickie obejmowało 10 dekanatów przy każdym dowództwie DOK i dekanat przy Dowództwie KOP (od 1937). Sprawą trochę niejsną jest Marynarka Wojenne. W internecie znalazłem dane, że był dekanat morski. Z innych informacji wynika, że był albo kapelan przy dowództwie MW, albo Kapelan Floty. Ponieważ st.kapelan Władysław Miegoń - który niekwstioniowanie stał na czele duszpasterstwa MW był budowniczym kościała garnizonowego w Gdyni zdecydowałem, że do czasu rozstrygnięcia parafię Gdynia wydzielę spod dekanatu Toruńskiego. Możliwe jednak, że Kapelan Floty podlegał dziekanowi toruńskiemu (w/g danych z 1930 r.). Wszysto to mogło ulec zmianie w momencie utworzenia Obszaru Nadmorskiego - wydzielonego z VIII DOK

Na czele dekanatu stał dziekan, mający do pomocy kancelistę (urzędnik państwowy III stopnia). Dziekani podlegali biskupowi polowemu pod względem duszpasterstwa i dowódcy DOK (i równorzędnych) https://www.viagrapascherfr.com/commander-viagra-en-france/ w sprawach administracyjno-wojskowych.

Na poziomie garnizonów były parafie wojskowe z proboszczem na czele (w niektórych opracowaniach są błędne informacje, że parafie były przypisane do dywizji - to były raczej przypadkowe zbieżności). Granice parafi były tak wyznaczone, żeby ułatwić kontakt kapłanów z wiernymi i nie pokrywały się z granicami administracji wojskowej. Proboszcz miał do pomocy kapelanów pomocniczych. Kapłani wojskowi swą opieką obejmowali żołnierzy zawodowych z rodzinami oraz żołnierzy służby zasadniczej. Oprócz jednostek wojskowych kapelani opiekowali się żołnierzami w więzieniach (aresztach) i szpitalach. W czynnej służbie było około 250 kapelanów etatowych.

Od lat 30 kapelni (przynajmniej w jednostach kawalerii) udawali się z żołnierzami na menewry.
Łącznie było 71 parafii (w tym 4 w Warszawie)

Rangi duchownych katolickich
Wyznanie rzymsko
katolickie
greko
katolickie
biskup polowy
dziekan generalny
dziekan
proboszcz
starszy kapelan naczelny kapelan grekokatolicki
kapelan kapelan

Lista parafii (za Wikipedia):

dekatant warszawski
13 parafi - I DOK
Warszawa - kościół biskupi, Warszawa - Cytadela, Warszawa - Łazienki, Warszawa - Praga, Dęblin, Łomża, Mińsk Mazowiecki, Modlin, Ostrołęka, Ostrów Mazowiecka, Płock, Radom, Zegrze
dekatant lubelski
9 parafi - II DOK
Lublin, Dubno, Chełm, Kowel, Krzemieniec, Łuck, Równe, Włodzimierz Wołyński,Zamość
dekatant grodzieński
9 parafi - III DOK
Grodno, Białystok, Lida, Mołodeczno, Nowa-Wilejka, Suwałki, Wilejka, Wilno, Wołkowysk
dekatant łódzki
4 parafie - IV DOK
Łódź, Częstochowa, Łowicz, Skierniewice
dekatant krakowski
7 parafi - V DOK
Kraków, Bielsko - Biała, Huta Królweska, Lubliniec, Nowy Sącz, Tarnów
dekatant lwowski
5 parafi - VI DOK
Lwów, Stanisławów, Stryj, Tarnopol, Złoczów
dekatant poznański
5 parafi - VII DOK
Poznań, Gniezno, Kalisz, Leszno, Ostrów Wlkp.
dekatant toruński
7 parafi - VIII DOK
Toruń, Bydgoszcz, Chełmno, Grudziądz, Inowrocław, Stargard, Włocławek
dekatant brzeski
8 parafi - IX DOK
Brześć n/B, Baranowicze, Biała Podlaska, Kobryń, Pińsk, Prużana, Siedlce, Słonim
dekatant przemyski
4 parafie - X DOK
Przemyśl, Jarosław, Kielce, Rzeszów
Marynarka Wojenna
podległość do dekanatu toruńskiego, albo bezpośrednio pod Ordynariat Polowy WP
Gdynia
dekanat KOP
w Warszawie, przy Dowództwie KOP
?
jeszcze nie przypisane (dysponuję spisem z 1930 roku) Dębno, Katowice, Wołkowysk

Dodatkowo istniało stanowisko kapelana przybocznego Prezydenta RP (w 1939 dziekan ks. Jan Humpola).
Wyznanie grekokatolickie należało do jednego z czterech wyznań katolickich i obejmowało głównie Ukraińców. Obrządek grekokatolicki obejmował 8 parafii wojskowych:

  Jarosław, Kraków, Lwów, Łódź, Poznań, Przemyśl, Stanisławów, Warszawa

Oprócz etatowych kapelanów byli też nieetatowi duszpasterze wojskowi.

Duszpasterstwo Wyznania Ewangelickiego
Rangi duchownych wyznania ewangelickiego
senior
proboszcz
starszy
kapelan
kapelan

Duszpasterstwo Ewangelickie obejmowało wyznanie Ewangelicko-Augsburskie i Ewangelicko-Reformowalne. Dla duszpasterstwa Ewangelickiego przewidziano 7 etatów. Zwierzchnikiem był szef Głównego Urzędu Duszpasterstwa Wyznania Ewangelicko-Augsburskiego (etatowo w randze seniora).

Przy 5 Dowództwach Okręgu Korpusy (III, V, VI, VII i IX) byli szefowie Duszpasterstwa Ewangelickiego OK z Kościoła Ewangelicko-Augsuburskiego, a przy VIII DOK szef Duszpasterstwa Ewangelickiego OK z Kościoła Ewangelicko-Reformowalnego (w W 1939 r. był nim ks. starszy kapelan Jan Józef Potocki).

Żołnierze wyznania ewangelicko-reformowalnego przy braku dostępu do kapelanów swojego wyznania korzystali z posługi kapelanów Koscioła Ewangelicko-Augsburskiego. Oprócz etatowych kapelanów byli kapelani pomocniczy (skierowani do pracy z żołnierzami przez swych zwierzchników, ale poza etatami wojskowymi - zazwyczaj w oczekiwaniu na załatwienie formalności związane z nowym etatem i nadaniem stopnia wojskowego)

 
Duszpasterstwo Wyznania Prawosławnego

Zwierzchnikem wyznania prawosławnego był szef Głównego Urzędu Duszpasterstwa Wyznania Prawosławnego. Na szczeblu DOK byli szefowie Duszpasterstwa Prawosławnego OK. Duszpasterstwo prawosławne dysponowało 17 etatami. Występował niedobór zawodowych kapelanów (było 14). Niedobór pokrywano wyznaczaniem kapelanów pomocniczych (w 1935 - 12). Liczba żołnierzy wyznania prawosławnego wynosiła około 28 tys.

W 1938 roku ustalono stanowisko biskupa prawosławnego WP, które do wybuchu wojny nie zostało obsadzone. Oprócz Dziekana Okręgów Korpusów byli kapelani rejonowi w garnizonach: Brześć n/B, Katowice, Toruń, Warszawa.

Rangi duchownych wyznania prawosławnego
protopresbiter
dziekan
starszy kapelan
kapelan
Duszpasterstwo Wyznania Mojżeszowego
Rangi duchownych wyznania mojżeszowego
naczelny rabin
starszy rabin I klasy
starszy rabin II klasy
rabin

Zwierzchnikem wyznania mojżeszowego był szef Głównego Urzędu Duszpasterstwa Wyznania Mojżeszowego (w 1939 r. p.o. szefa Głównego Urzędu Wyznania Mojżeszowego - starszy rabin II klasy Baruch Steinberg ).

Na szczeblu DOK byli szef Duszpasterstwa Mojżeszowego OK. W 1939 były stanowiska łączone.

  • - DOK II i IX - rabin Joachim Raab
  • - DOK IV, VII i VIII - rabin Salomon Drimer
  • - DOK I, III i V - rabin dr Natan Rübner
  • - DOK VI i X - rabin Boruch Dawid Lieberman
Duszpasterstwo Muzułmańskie
Z inicjatywy tatarów polskich od 1936 roku wszystkich tatarów , a potem i większość muzułmanów zaczęto przydzielać do 1 Szwadronu w 13 Pułku Ułanów. Szwadron ten zaczęto nazywać Szwadronem Tatarskim. W 1938 roku mianowano jedynego imama w wojsku polskim. Został nim Ali Ismail Woronowicz. Podlegał on w sprawach wojskowo-administracyjnych dowództwu wojskowemu, zaś w sprawach praktyk religijnych Muftiemu Rzeczpospolitej. Imam był prawdopodobnie ulokowany przy dowództwie I Szwadronu 13 Pułku Ułanów. Nie udało mi się ustalić jaka ranga wojskowa została przypisana etatowi imana. Prawdopodobnie nie miał też etatowego pomocnika, a funkcję muezina podczas modlitw pełnił zapewne jeden z żołnierzy.
Rangi duchownych wyznania muzułmańskiego
imam

 

  • Dziękuję M-i z forum DWS za uwagi i konsultację