Obrona narodowa



Geneza Obrony Narodowej

Do powstania i ewolucji Obrony Narodowej doszło z powodu dwóch podstawowych czynników: zwiększenia zagrożenia zewnętrznego oraz brak finansów na zwiększenia sił zbrojnych. Oddziały Obrony Narodowej miały być tańszą alternatywą dla regularnego wojska. Polsce brakowało uzbrojenia dla przeszkolonych rezerwistów, w związku z tym nie mogła tworzyć pełnowartościowych dywizji rezerwowych. Z drugiej strony miała nadwyżkę uzbrojenia na nieetatowe naboje (przezbrojono całą armię na Mausery) oraz pojawił się zapas starych modeli karabinów maszynowych (kończono wymianę na nowe wzory: rkm wz 28 i ckm wz 30). Gdyby wzmocniono w ten sposób dywizje piechoty, powstałby koszmar logistyczny z powodu odmiennej amunicji.

Ponieważ jednak sama piechota uzbrojona w broń lekką nie wystarczy do prowadzenia regularnych działań pojawiła się koncepcja użycia batalionów strzeleckich na dwa sposoby.

  • Pierwszy sposób to osłona alarmowa regularnego wojska, które mogło w ten sposób zostać zluzowane do działań operacyjnych. Dlatego ON zostało zorganizowane w kompanie i bataliony w/g miejsca zamieszkania. Pozwalało to na osiągnięcie gotowości bojowej w kilka godzin. Zadaniem tych oddziałów było zluzować regularne pułki z zadania osłony granicy. Kalkulując na zimno sądzę, że straty w ich szeregach armia odczułaby mniej boleśnie niż strata wysuniętych posterunków pułków piechoty.
  • Drugi sposób użycia to kompanie wartownicze, zwłaszcza na terenach o mniejszym odsetku ludności polskiej. Instytucje państwowe nie miały zaufania do mniejszości narodowych i chciało mieć na tych terenach uzbrojonych Polaków.

Ewolucja Obrony Narodowej

Kiedy w 1939 zagrożenie ze strony niemieckiej wzrosło oraz pojawiły się nadwyżki eterowego uzbrojenia nadszedł czas na zmiany koncepcji użycia batalionów.

  • Trzecim sposób wykorzystano na Górnym Śląsku i na Pomorzu postanowiono użyć żołnierzy batalionów ON jako zalążki do Batalionów Specjalnych. Etaty tych batalionów były zbliżone do etatów batalionów pułków piechoty.

W ten sposób zaplanowano: 55 DP Rez. (zaplanowanej w składzie 201 , 202 i 203 pp), Lądową Obronę Wybrzeża (razem 8 batalionów, w tym 6 z batalionów ON) oraz Grupy Fortecznej Obszaru Warownego "Katowice" powstałą z Chorzowskiego Batalion ON. Te bataliony (oraz dowództwa brygad) w razie ogłoszenia mobilizacji były rozwiązywane, a ich skład osobowy wchodził do nowo tworzonych Batalionów Strzeleckich, uzupełniane następnie rezerwistami z mobilizacji. W podobny sposób miał być wykorzystany 204 pp ( w miejsce 202). Nie wiadomo jednak w jaki stanie wyruszył na wojnę z powodu późno rozpoczętej organizacji.

  • Czwartym sposób to włączenie batalionów z południowej granicy do Brygad Górskich. Jednostki te tworzyła mozaika żołnierzy w służbie czynnej, żołnierzy ON (wpół zmobilizowanych) i rezerwistów (po mobilizacji). Obsadzono nimi granicę ze Słowacją. W ostatnich dniach Brygady te miały być wzmacnianie nieetatowymi plutonami artylerii piechoty (65 mm działa), z terminem gotowości do 15 września. Dzięki dużemu udziałowi w tych brygadach uzbrojeniu nieetatowemu udało się podczas Kampanii Wrześniowej utrzymać odpowiednie zaopatrzenie w amunicję.
  • Piątym sposobem było tworzenie batalionów w wypadku nadmiaru rezerwistów i zapasów nieetatowej broni celem obrony (np. 3 bataliony Warszawskiej Brygady ON) bez specjalnych zadań, jako uzupełnienie dla dowódców Armii.

W okresie pokojowym Obrona Narodowa została zorganizowana w systemie brygad i półbrygad podporządkowanych do DOK oraz Obszaru Nadmorskiego. Na terenie DOK nr IX oddziałów ON nie utworzono. Każda brygada (4 lub więcej batalionów) i półbrygada ( 2 lub 3 bataliony) składała się z:

  • dowództwa brygady
  • kompani kolarzy (opcjonalnie)
  • kilku batalionów piechoty

W okresie pokojowym Obrona Narodowa zatrudniała pracowników państwowych i kontraktowych nie będącymi żołnierzami, oraz wynajmowała "konie i wozy tylko na większe ćwiczenia i w razie alarmu bojowego łącznie z woźnicami". Nie wiem co było po mobilizacji (jeżeli oddział ON pozostawał na swoim etacie).

Gdy wykorzystywano woźniców czy kierowców ze środkami transportu (na czas ćwiczeń i alarmów), to ich działanie było odpowiednio wynagradzane. Obowiązywał następujący cennik (dobowy), a w przypadku samochodów - dodatkowo za przejechane kilometry: 1)

  • podwoda 2-konna z woźnicą 10,00 zł
  • podwoda 1-konna z woźnicą 7,00 zł
  • samochód osobowy 10,00 zł + 0,30 zł za km
  • samochód ciężarowy 10,00 zł + 0,40 zł za km

Według rozkazu L. 1600 / Tjn. O. N. I. z dnia 27 IV 1939 r. "Organizacja jednostek Obrony Narodowej" utworzono 12 etatów:

Etat Nr 1. Dowództwo Brygady (Półbrygady) Obrony Narodowej bez oddziału łączności - Typ I zobacz
Etat Nr 2. Dowództwo Brygady (Półbrygady) Obrony Narodowej z oddziałem łączności - Typ II zobacz
Etat Nr 3. Batalion Obrony Narodowej - Typ I zobacz
Etat Nr 4. Batalion Obrony Narodowej - Typ II zobacz
Etat Nr 5. Batalion Obrony Narodowej - Typ III zobacz
Etat Nr 6. Batalion Obrony Narodowej - Typ IV zobacz
Etat Nr 7. Batalion Obrony Narodowej - Typ "S" zobacz
Etat Nr 8. Pluton k.m (wchodził w skład batalionu ON typu II i III) zobacz
Etat Nr 9. Działon moździerzy (wchodził w skład batalionu ON typu II i III - jako część plutonu k.m. zobacz
Etat Nr 10. Pluton przeciwpancerny (wchodził w skład batalionu ON typu IV i S) zobacz
Etat Nr 11. Kompania kolarska Obrony Narodowej - Typu "K.S." zobacz
Etat Nr 12. Kompania kolarska Obrony Narodowej - Typu "K" zobacz

 

obrona narodowa

Dziękuję Panu Piotrowi Hendrys za cierpliwą i dokładną korektę danych.

 

  • 1) dr Krzysztof M. GAJ, korespondencja