Pułk piechoty - Kompania przeciwpancerna typu I, etat mobilizacyjny z 1939. (Etat nr 9)



Na podstawie etatu z dokumentów z CAW. Dane dostarczył ppłk Krzysztof M.GAJ1)

Historia powstania

1935

Pierwszy etat pułkowej kompanii przeciwpancernej, zgodny z postanowieniami KSUS (Uchwała z 16 października 1935 r o wyposażeniu pp w 4 armaty wz.36, a DP w 6 armat), to prawdopodobnie etat znany nam, jako kompania ppanc typ II. 12 października 1936 r KSUS zmienił uchwałę przewidując 2 działka dla bp, 4 dla pp i 6 – 18 szt. dla DP. Kompanie czterodziałowe dla pułków piechoty formowano do lata 1938 r. Później nastąpiły dalsze zmiany. Ostatecznie do kwietnia 1940 roku pułki miały otrzymać po 12 armat wz.36. Dlatego wprowadzono nowy etat. Stary etat kompanii 4-działowej oznaczono „typ II” i przypisano pułkom rezerwowym, jako etat 9a.Zobacz

1938

Etat z 1938 roku, jest prawdopodobnie projektem na okres przejściowy, przy czym nie wiadomo nawet, czy w ogóle został zatwierdzony. W odróżnieniu od etatu z 1938 roku etat z 1939 uzbrajał celowniczych i ładowniczych w karabinki. Zobacz

rozbudowa 1939-1940

Plan rozbudowy obrony przeciwpancernej przewidywał wprowadzenie 12-działonowej kompanii ppanc. do wszystkich pułków czynnych piechoty i do 4 pułków piechoty rezerwowej do 1 kwietnia 1940 roku.

Etat kompanii typ I wszedł w życie i obowiązywał. Do jego wypełnienia zabrakło jednak w większości pułków 3 armat (miały być uzupełnione do 01 kwietnia 1940).

Potwierdza to sprawozdanie mjr Władysława Zaborowskiego, szefa Samodzielnego Referatu Uzbrojenia O. I SG, (sprawozdanie z 19 XII 1942 r., AIPMS, B.I.113/D/20):

Dywizje czynne posiadały sprzęt i amunicję w ilościach ustalonych woj. tabel należności z wyjątkiem braku:

  • 37 mm działek ppanc po 3 szt. na pp.[tabela należności przewidywała więc 12 armat – komentarz R.W]
  • 37 mm działek ppanc dla kompanii dywizyjnych (przed samą wojną przydzielono po 9 szt dział ppanc. dla 20 i 19 DP) [...]

Dywizje rezerwowe - zasadniczo pod względem ilości dział ppanc były gorzej wyposażone. Podczas gdy organizacje wojenne dla D.P. czynnych przewidywały po 12 działek ppanc. dywizje rezerwowe miały w etatach po 4 dz. ppanc. [...]

rzeczywistość w 1939

Większość pułków piechoty wyruszyło na wojnę mając w kompanii ppanc. 9 dział. Były jednak wyjątki:

  • przypadek udokumentowany w 84 pp – kompania poszła w pole z czterema plutonami, ale w każdym plutonie rozwiązano trzeci działon (razem 8 dział w kompanii), przy czym taka organizacja mogła być związana z nietypowym składem pułku, który wystawił IV batalion,
  • przypadek wyjątkowy – kompanie poszły na wojnę z kompletnym stanem etatowym, czyli były 12-działowe (prawdopodobnie 3 i 4 psp).

rekonstrukcja kompanii Tadeusz Kryska-Karskiego

Pierwszą rekonstrukcję oddziałów piechoty w września 1939 roku podjął Tadeusz Kryska-Karski. Na emigracji, nie mając dostępu do archiwum, mógł liczyć tylko na relacje kolegów, stąd nieuniknione błędy, które dopiero można skorygować, mając w wgląd w dokumenty. Zobacz

rekonstrukcja kompanii 9-działonowej

Podstawa do rekonstrukcji tej struktury, to zmodyfikowany etat nr 9, oraz wyciąg z oficjalnej Instrukcji Mobilizacyjnej. Na jej podstawie, oficer mobilizacyjny w każdej jednostce tworzył Etaty Mobilizacyjne dla konkretnej jednostki i konkretnych warunków, jak na przykład rodzaj zaprzęgów. Na oddzielnej stronie można zobaczyć próbę rekonstrukcji takiej kompanii. Zobacz

 

1. Dowództwo kompanii

etat:

  • dowódca kompanii - kapitan, pistolet osobisty, konno
  • ordynans osobisty - strzelec, kbk wz.29
  • luzak - strzelec, kbk wz.29
dowódca kompani ordynans osobisty luzak
2. Poczet dowódcy
obserwatorzy

etat:

  • dowódca pocztu - pdf. obserwator - plutonowy, kbk wz.29
  • 2 obserwatorów - 2 kaprali, 2 kbk wz.29
pdf. obserwator obserwator obserwator
gońcy

etat:

  • 4 gońców - 4 strzelców, 4 kbk wz.29, 4 rowery
goniec goniec goniec goniec
patrol sanitarny

etat:

  • pdf. sanitarny - kapral, bagnet, torba sanitarna pdf.
  • 2 noszowych - 2 strzelców, 2 bagnety, 2 torby sanitarne noszowych, nosze z wyposażeniem
patrol sanitarny
obsługa zapasowe

etat:

  • obsługa zapasowe - kapral, 3 st.strzelców, 2 strzelców, 6 kbk cialisfrance24.com wz.29
załoga zapasowa załoga zapasowa załoga zapasowa załoga zapasowa załoga zapasowa załoga zapasowa
3. Plutony
1-wszy pluton armat przeciwpancernych
poczet dowódcy

etat:

  • dowódca plutonu - porucznik/podporucznik, pistolet osobisty
  • ordynans osobisty - strzelec, kbk wz.29
  • zastępca dowódcy plutonu - sierżant, pistolet
  • obserwator - kapral, kbk wz.29
  • goniec - strzelec, kbk wz.29
dowódca plutonu zastępca dowódcy plutonu obserwator goniec ordynans osobisty
1-wszy działon przeciwpancerny

etat:

  • dowódca działonu - plutonowy, kbk wz.29
  • celowniczy - st. strzelec, kbk wz.29, armata ppanc. wz.36
  • ładowniczy - strzelec, kbk wz.29
  • 4 amunicyjnych - 4 strzelców, 4 kbk wz.29
  • woźnica - strzelec, kbk wz.29, dwa konie taborowe do armaty ppanc.
dowódca działonu
celowniczy ładowniczy amunicyjny
amunicyjny amunicyjny amunicyjny
armata ppanc. wz.36
2-gi działon

etat:

  • dowódca działonu - kapral, kbk wz.29
  • celowniczy - st. strzelec, kbk wz.29, armata ppanc. wz.36
  • ładowniczy - strzelec, kbk wz.29
  • 4 amunicyjnych - 4 strzelców, 4 kbk wz.29
  • woźnica - strzelec, kbk wz.29, dwa konie taborowe do armaty ppanc.
dowódca działonu
celowniczy ładowniczy amunicyjny
amunicyjny amunicyjny amunicyjny
armata ppanc. wz.36
3-ci działon jak 2-gi
2-gi pluton jak 1-wszy
3-ci pluton jak 1-wszy
4-ty pluton jak 1-wszy
4. Drużyna gospodarcza

etat:

  • sierżant-szef - st.sierżant, pistolet
  • pdf. broni i gaz. - plutonowy, kbk wz.29
  • puszkarz - plutonowy, kbk wz.29
  • 6 woźniców - 6 strzelców, 6 kbk wz.29, 6 wozów amunicyjnych, 12 koni
  • pdf. gospodarczy - plutonowy, kbk wz.29
  • rymarz - strzelec, kbk wz.29
  • szewc - strzelec, kbk wz.29
  • 2 kucharzy - st.strzelec, strzelec, 2 kbk wz.29
  • woźnica, jezdny - 2 strzeleców, 2 kbk wz.29, kuchnia polowa, 4 konie
  • woźnica - strzelec, kbk wz.29, wóz bagażowy, 2 konie
  • woźnica - strzelec, kbk wz.29, wóz furażowy, 2 konie
  • woźnica - strzelec, kbk wz.29, wóz przykuchenny, 2 konie
sierżant-szef pdf. broni i gaz. puszkarz
wóz amunicyjny wóz amunicyjny wóz amunicyjny
wóz amunicyjny wóz amunicyjny wóz amunicyjny
podoficer gospodarczy rymarz szewc starszy kucharz kucharz
wóz bagażowy wóz furażowy kuchnia polowa 2-konna wóz przykuchenny
Razem kompania
Stan osobowy:
oficerów: 5 (kapitan, 4 porucznik/podporucznik)
podoficerów: 29 (st.sierżant, 4 sierżantów, 8 plutonowych, 16 kaprali)
szeregowców: 120 (14 st.strzelców, 106 strzelców)
razem: 154
Uzbrojenie: 12 armat ppanc. wz.36,
141 karabinków wz.29
5 pistoletów
5 pistoletów osobistych oficerów nie figurowały w etacie i ewidencji kompanii
Wyposażenie: kuchnia polowa czterokonna,
9 wozów taborowych dwukonnych,
4 rowery
Konie: 1 koń wierzchowy, 46 koni do zprzegu (razem 47)
Uwagi
wyposażenie działonu3)

Na wyposażeniu działonu były dodatkowo 4 uprzęże do ciągnięcia armaty przez obsługę

Zapas amunicji przewożonej na przodku to dwie jednostki ognia: 80 sztuk nabojów (16 skrzynek po 5 sztuk). Na uzbrojeniu były 3 rodzaje amunicji: przeciwpancerna, przeciwpancerno-smugowa (ppanc-smug. stosowana głównie w broni pancernej) i krusząca (odłamkowo-burząca). Masa naboju przeciwpancernego to 1,45 kg

 

  • 1) ppłk Krzysztof M.GAJ, korespondencja. Materiały opracowane na podstawie danych dostarczonych przez ppłk Juliusza S.TYM
  • 2) Krzysztof Gebhardt, korespondencja
  • 3) Zeszyt Typy Broni i Uzbrojenia nr 45 - A.Konstankiewicz, W.Słupczyński: Armata przeciwpancerna wz.36
  • *) rysunki Marek Gabryszuk