Kawaleria



Opracowanie na podstawie ksiązki Juliusz S. Tym: Kawaleria w operacji i w walce. Warszawa 2006.

Autor: Krzysztof Wałek

 

W latach 1921 - 1939 polska kawaleria wielokrotnie zmieniała koncepcje użycia oraz organizację.

Jazda osłonowa (1921-1924)

Do 1924 roku kawalerię nazywano jazdą. W ramach ustanowienia pokojowej organizacji podzielono jazdę na dwa rodzaje:

  • jazdę samodzielną (dyspozycyjną),
  • jazdę organiczną (dywizyjną).

Jazda samodzielna liczyła 30 pułków zorganizowanych w 10 trzypułkowych brygad. Spośród 30 pułków 3 nosiły nazwę pułków szwoleżerów, a 27 pułków ułanów. Nazwy wynikały z rodowodu historycznego i nie miały wpływu na przyjętą organizację.

W wypadku konfliktu zbrojnego do zadań brygad przewidywano:

  • w pierwszym okresie osłonę mobilizacji i rozwinięcia wojsk,
  • w drugim okresie zadania rozpoznawcze dla armii i grup operacyjnych.

Z tego powodu jednostki kawalerii stacjonowały bliżej wschodniej granicy, gdyż w tym okresie Związek Radziecki jawił się jako podstawowe zagrożenie militarne.

Brygady jazdy w latach 1921-1924
brygada miejsce postoju dowództwa brygady DOK pułki jazdy dywizjon artylerii konnej
I Warszawa I 1. pszwol 7. puł 18. puł 1. dak
II Równe II 12. puł 19. puł 21. puł 2. dak
III Wilno III 4. puł 13. puł 23. puł 3. dak
IV Grodno III 3. pszwol 1. puł 2. puł 4. dak
V Kraków V 2. pszwol 3. puł 8. puł 5. dak
VI Lwów VI 6. puł 9. puł 14. puł 6. dak
VII Poznań VII 15. puł 16. puł 17. puł 7. dak
VIII Białystok I 5. puł 10. puł 11. puł 8. dak
IX Baranowicze IX 25. puł 26. puł 27. puł 9. dak
X Przemyśl X 20. puł 22. puł 24. puł 10. dak

 

Brygady podlegały Generalnemu Inspektoratowi Jazdy poprzez trzech Inspektorów jazdy przy Inspektoratach Armii.

 

Inspektoraty jazdy w latach 1921-1924
Inspektorat jazdy siedziba brygady jazdy
Inspektorat jazdy nr 1 Wilno III, IV, IX
Inspektorat jazdy nr 2 Warszawa I, VII, VIII, X
Inspektorat jazdy nr 3 Lwów II, V, VI

 

Jazda organiczna składała się z 10 pułków (Pułki Strzelców Konnych) podległych bezpośrednio dowództwom DOK. W razie mobilizacji każdy pułk miał przekształcić się w 3 dywizjony jazdy dywizyjnej.

Pułki strzelców konnych w latach 1921-1924
pułk miejsce postoju DOK / stacjonowanie przydział do dywizji piechoty
1. psk Warszawa I 8 DP 18 DP 28 DP
2. psk Hrubieszów II 3 DP 13 DP 27 DP
3. psk Wołkowysk III 1 DP 19 DP 29 DP
4. psk Płock IV / III eksterytorialnie 7 DP 10 DP 26 DP
5. psk Tarnów V 6 DP 21 DP 23 DP
6. psk Żółkiew VI 5 DP 11 DP 12 DP
7. psk Biedrusko VII 14 DP 17 DP 25 DP
8. psk Chełmo VIII 4 DP 15 DP 16 DP
9. psk Włodawa IX 9 DP 20 DP 30 DP
10. psk Łańcut X 2 DP 22 DP 24 DP

 

Kawaleria strategiczna (1924-1929)

W wiosną  1924 zmieniono oficjalnie nazwę jazda na kawaleria. Zmieniono też koncepcję użycia kawalerii z osłonowej na strategiczną.

Początek zmian

Fala zmian rozpoczęła się od włączenia dotychczasowych pułków kawalerii organicznej w skład kawalerii samodzielnej (podporządkowanie tymczasowe do dowództwa najbliższej brygady). Zmianami objęto też same pułki, rozwijając je do etatów kawalerii samodzielnej. Dokonano też mniejszych zmian we wszystkich pułkach.

Następnie przeorganizowano kawalerię w 4 dywizje kawalerii oraz 5 samodzielnych brygad kawalerii.

Zmiany w podporządkowaniu pułków kawalerii w 1924
brygada dotychczasowa przeniesienie do dywizji przeniesienie do samodzielnej brygady
nr jednostki
I 1. pszwol, 7. puł, 18. puł, 1. dak 1. pszwol, 7. puł, 1. dak do 2. DK; 18. puł do 3 DK  
II 12. puł, 19. puł, 21. puł, 2. dak   w całości do 2. SBK
III 4. puł, 13. puł, 23. puł, 3. dak   w całości do 3. SBK
IV 3. pszwol, 1. puł, 2. puł, 4. dak w całości do 1. DK  
V 2. pszwol, 3. puł, 8. puł, 5. dak   w całości do 5. SBK
VI 6. puł, 9. puł, 14. puł, 6. dak 14. puł do 4. DK 6. pul, 9. puł, 6. dak do 6. SBK
VII 15. puł, 16. puł, 17. puł, 7. dak w całości do 3. DK  
VIII 5. puł, 10. puł, 11. puł, 8. dak 5. puł, 11. puł, 8. dak do 2. DK; 10. puł do 1. DK  
IX 25. puł, 26. puł, 27. puł, 9. dak   w całości do 9. SBK
X 20. puł, 22. puł, 24. puł, 10. dak 20. puł, 24. puł, 10. dak do 4. DK 22. puł do 6. SBK

 

Zmiany w przyporządkowaniu pułków strzelców konnych
pułki strzelców konnych przyporządkowanie
3. psk, 9. psk 1. DK
1. psk, 4. psk 2. DK
7. psk, 8. psk 3. DK
2. psk, 6. psk, 10. psk 4. DK
5. psk 5. SBK

 

Dowództwa dywizji kawalerii zostały utworzone z Inspektoratów jazdy (1. DK, 2. DK i 4. DK), dowództwo 3. DK zostało utworzone od podstaw.

 

Dywizje kawalerii 1924
dywizja kawalerii miejsce postoju dowództwa brygady kawalerii dywizjony artylerii konnej
nr miejsce postoju dowództwa pułki kawalerii
1. DK Białystok 4. BK Suwałki 3. pszwol, 2. puł 4. dak, 8. dak
8. BK Wołkowysk 10. puł, 3. psk
11. BK Augustów 1. puł, 9. psk
2. DK Warszawa 1. BK Warszawa 1. pszwol, 1. psk 1. dak, 12. dak
12. BK Ostrołęka 5. puł, 7. puł
13. BK Płock  11. puł, 8. psk
3. DK Poznań 7. BK Poznań 15. puł, 17. puł 7. dak, 11. dak
14. BK Bydgoszcz 16. puł, 7. psk
15. BK Grudziądz 18. puł, 8. psk
4. DK Lwów 10. BK Przemyśl 20. puł, 10. psk 10. dak, 13. dak
16. BK Lwów 14. puł, 6. psk
17. BK Hrubieszów 24. puł, 2. psk

 

W dywizjach kawalerii powstały 3 nowe dywizjony artylerii konnej. W późniejszym okresie w każdej dywizji jeden dak miał 3 baterie, a drugi 2 baterie (przewidywano przydzielanie po jednej baterii do brygady, dak dwubateryjny miał pozostać w dyspozycji dowódcy dywizji). Zasadniczą wadą dywizji był brak pododdziałów łączności (na poziomie dywizji i brygady), które miały powstać w czasie mobilizacji.

Samodzielne brygady kawalerii 1924
brygada miejsce postoju dowództwa pułki kawalerii dywizjony artylerii konnej
2. SBK Równe 12. puł, 19. puł, 21. puł 2. dak
3. SBK Wilno 4. puł, 13. puł, 23. puł 3. dak
5. SBK Kraków 2. pszwol, 3. puł, 8. puł, 5. psk 5. dak
6. SBK Stanisławów 6. puł, 9. puł, 22. puł 6. dak
9. SBK Baranowicze 25. puł, 26. puł, 27. puł 9. dak

 

Spośród samodzielnych brygad kawalerii wyróżniała się 5. SBK - czteropułkowa.

Zarówno dla dywizji kawalerii, jak i  samodzielnych brygad kawelerii utworzono szwadrony pionierów.

Kawaleria dywizyjna miała powstać w czasie mobilizacji (szwadrony zapasowe pułków) i została zredukowana z dywizjonu do szwadronu. Zapas koni oraz wyposażenia był jednak niewystarczający na pełną mobilizację zredukowanej Kawalerii Dywizyjnej.

Falstart

Spośród wielu koncepcji organizacji kawalerii, które powstały w 1925 roku  przedstawię tylko jedeną, gdyż miał wpływ na kolejne zmiany.

Koncepcja dywizji lekkiej mieszanej (DLM) przewidywała utworzenie po mobilizacji dywizji, której główną siłę stanowić miały: dwa pułki kawalerii, dwa bataliony strzelców, dywizjon artylerii konnej i dywizjon artylerii polowej. Utworzenie pięciu DLM wymagało 10 pułków kawalerii. W skład nich miały wejść jednostki 3. DK i 5. SBK. Po zmianach podział pułków kawalerii miał wyglądać następująco:

  • 18 pułków miało pozostać w trzech dywizjach kawalerii (1. DK, 2. DK i 4. DK),
  • 10 pułków miało zostać przydzielone do 5 dywizji lekkich manewrowych (1. DLM, 3. DLM, 4. DLM, 5 DLM i 8. DLM),
  • 12 pułków miało pozostać w czterech trzypułkowych brygadach (2. SBK,  3. SBK, 6. SBK i 9. SBK).

Na przełomie 1925/26 rozpoczęto tworzenie jednostek dla tych dywizji. Utworzono nową 8. SBK (dotychczasowej 8. BK ze składu 1. DK przemianowano na 18. BK). Do Starogardu sprowadzono 2. pszwol (dotychczas rozproszony). Utworzono 1 i 2 batalion strzelców. Możliwe, że z tego samego powodu 8. dak przemianowano na 14. dak w 1927 roku, aby zarezerwować 8. dak dla  8. SBK. Po zamachu majowym dalsze zmiany zawieszono.

Bilans zamknięcia na ten okres wygląda następująco:

Wielkie jednostki kawalerii 1926-1929
dywizje kawalerii miejsce postoju dowództwa brygady kawalerii dywizjony artylerii konnej
nr miejsce postoju dowództwa pułki kawalerii
1. DK Białystok 4. BK Suwałki 3. pszwol, 2. puł 4. dak, 14. dak
11. BK Augustów 1. puł, 9. psk
18. BK Wołkowysk 10. puł, 3. psk
2. DK Warszawa 1. BK Warszawa 1. pszwol, 1. psk 1. dak, 12. dak
12. BK Ostrołęka 5. puł, 7. puł
13. BK Płońsk  11. puł, 8. psk
3. DK Poznań 7. BK Poznań 15. puł, 17. puł 7. dak, 11. dak
14. BK Bydgoszcz 16. puł, 7. psk
15. BK Grudziądz 18. puł, 8. psk
4. DK Lwów 10. BK Przemyśl 20. puł, 10. psk 10. dak, 13. dak
16. BK Lwów 14. puł, 6. psk
17. BK Hrubieszów 24. puł, 2. psk
brygada kawalerii miejsce postoju dowództwa pułki kawalerii dywizjony artylerii konnej
2. SBK Równe 12. puł, 19. puł, 21. puł 2. dak
3. SBK Wilno 4. puł, 13. puł, 23. puł 3. dak
5. SBK Kraków 3. puł, 8. puł, 5. psk 5. dak
6. SBK Stanisławów 6. puł, 9. puł, 22. puł 6. dak
8. SBK Starogard 2. pszwol -
9. SBK Baranowicze 25. puł, 26. puł, 27. puł 9. dak

Przejściowo w skład kawalerii wchodziły szwadrony samochodów pancernych (przy DK i 5. SBK)

Przy DK i SBK (za wyjątkiem 8. SBK) istniały szwadrony pionierów.

 

Formy chaosu (1929 - 1936)

Marszałek J. Piłsudski, który objął władzę po zamachu majowym był zwolennikiem pomocniczej roli kawalerii. W skutek tego nastąpilo rozwiązanie trzech dywizji kawalerii, a z ich jednostek sformowano nowe samodzielne brygady, które w założeniu miały być bardziej elastyczne w użyciu operacyjnym i taktycznym.

Faza pierwsza (luty 1929)

Rozformowanie dowództwa 1. DK oraz dowództw podległych brygad kawalerii. Sformowanie z podległych jednostek:

  • Brygada Kawalerii "Białystok" w składzie 1. puł, 10. puł, 9. psk, 14. dak
  • Brygada Kawalerii "Suwałki" w składzie 3. pszwol, 2. puł,  4. dak

Przemianowanie 9. SBK na BK "Baranowicze" oraz wzmocnienie jej 3. psk:

  • Brygada Kawalerii "Baranowicze" w składzie 25. puł, 26. puł, 27. puł, 3. psk z 1. DK, 9. dak.

Faza druga (marzec 1929)

Rozformowanie dowództwa 3. DK, dowództw podległych brygad kawalerii oraz 8. SBK. Sformowanie z podległych jednostek:

  • Brygada Kawalerii "Poznań" w składzie: 15. puł, 17. puł, 7. psk, 7. dak
  • Brygada Kawalerii "Toruń" w składzie: 2. pszwol, 16. puł, 18. puł, 8. psk, 11. dak.

Faza trzecia (marzec 1930)

Rozformowanie dowództwa 4 .DK i podległej jej 16. BK. Brygady: 10. BK i 17. BK zostały usamodzielnione. Zmieniono składy 2. SBK i 6. SBK. W wyniku tego jednostki przedstawiały się następująco:

  • Brygada kawalerii "Równe" w składzie 19. puł i 21. puł (oba pułki z 2. SBK)
  • 10. Brygada Kawalerii w składzie 20. puł, 10. psk została wzmocniona 10. dak z 4. DK
  • 17. Brygada Kawalerii w składzie 24. puł, 2. psk
  • 2. Samodzielna Brygada Kawalerii w składzie 12. puł, 22. puł (z 6. SBK), 6. psk (z 4. DK), 2. dak
  • 6. Samodzielna Brygada Kawalerii w składzie 6. puł, 9. puł, 14. puł, 6. dak, 13. dak (z 4. DK).

Zmiany ominęły 2. DK oraz 3. SBK i 5. SBK.

W 1934 roku Dowództwo BK „Toruń” zostało przeniesione do Bydgoszczy, w związku z czym brygada przemianowana została na BK „Bydgoszcz”.

Poniżej lista 13 WJ w/g wielkości.

Wielkie jednostki kawalerii 1930-1936
Jednostka Miejsce postoju dowództwa pułki kawalerii dywizjony artylerii ilość
p. kaw. / dak / sz. pion.
2. DK Warszawa 1. BK (1. pszwol, 1. psk)
12. BK (5. puł, 7. puł)
13. BK (11. puł, 4. psk)
1. dak, 12. dak 6 / 2 / 1
BK "Baranowicze" Baranowicze 25. puł, 26. puł, 27. puł, 3. psk 9. dak 4 / 1 / 1
BK "Toruń" / BK "Bydgoszcz" Toruń / Bydgoszcz 2. pszwol, 16. puł, 18. puł, 8. psk 11. dak 4 / 1 / -
6. SBK Stanisławów 6. puł, 9. puł, 14. puł 6. dak, 13. dak 3 / 2 / 1
2. SBK Brody 12. puł, 22. puł, 6. psk 2. dak 3 / 1 / 1
3. SBK Wilno 4. puł, 13. puł, 23. puł 3. dak 3 / 1 / 1
5. SBK Kraków 3. puł, 8. puł, 5. psk 5. dak 3 / 1 / 1
BK "Białystok" Białystok 1. puł, 10. puł, 9. psk 14. dak 3 / 1 / 1
BK "Poznań" Poznań 15. puł, 17. puł, 7. psk 7. dak 3 / 1 / 1
10. BK Rzeszów 20. puł, 10. psk 10. dak 2 / 1 / -
BK "Suwałki" Suwałki 3. pszwol, 2. puł 4. dak 2 / 1 / -
BK "Równe" Równe 19. puł, 21. puł - 2 / - / 1
17. BK Hrubieszów 24. puł, 2. psk - 2 / - / -

 

Nowe porządki (1936 - 1939)

W ramach porządkowania kawalerii w tym okresie postanowiono zmotoryzwować część pułków tworząc 4 dwupułkowe brygady zmotoryzowane kosztem ilość pułków kawalerii (z jednoczesnym wzmocnieniem ich o nowe uzbrojenie). Pierwszy projekt uporządkowania organizacji wielkich jednostek przewidywał:

  • 8 brygad kawalerii czterupułkowych (32 pułki),
  • 4 brygady zmotoryzowane dwypułkowe (8 pułków).

Plany te zostały znów skorygowane (hipotezy przyczyn kolejnych zmian są rozbieżne). Zaplanowano wówczas projekt:

  • 11 brygad kawalerii trzypułkowych (33 pułki),
  • 4 brygady zmotoryzowane dwypułkowe (8 pułków) - należało sformować dodatkowy pułk.

Zmiany te wprowadzano powoli, modernizując pułki kawalerii oraz przygotowując się do motoryzacji.

W 1937 roku dokonano przekształcenia jednostek, tworząc 11 nowych brygad. Część z tych brygad miało czwarte pułki, które docelowo miały przejść do broni pancernej.

a) reorganizacja 2. DK

Zreorganizowano 2. DK rozwiązując jej 12 i 13 brygadę oraz przemianowano na "Dywizję kawalerii". W nowy skład dywizji weszły:

  • 1. BK w składzie 7. puł, 11. puł, 4. psk, 1. dak
  • 1. Pułk Szwoleżerów
  • 1. Pułk Strzelców Konnych.

5. puł przekazano do BK "Białystok", 12. dak rozformowano wzmacniając 1. dak i 14. dak

b) rozformowanie 17. BK i przekazanie 10. BK do Dowództwa Broni Pancernych

  • 17. BK została rozformowana: 24. puł został przekazany do 10. BK, a 2. psk do BK "Równe",
  • 10. BK otrzymała 24. puł z rozwiązanej 17. BK, a 20. puł przekazał do 2. SBK, 10 dak został rozformowany wzmacniając 11 i 13 dak. Brygada następnie została przekazana do Dowództwa Broni Pancernych.

c) pozostałe przesunięcia pułków

  • 2. SBK została wzmocniona 20. puł (z 10. BK), przekazała 2. dak do BK "Równe" wzamian za 13. dak z 6. SBK.
  • BK "Równe" została wzmocniona 2. psk (z 17. BK) i 2. dak z 2. SBK
  • BK "Białystok" otrzymała 5. psk (z 1. DK) a oddała 1. puł (do BK "Suwałki")
  • BK "Suwałki" została wzmocniona 1. puł (z BK "Białystok")
  • 6. SBK przekazała 13. dak do 2. SBK.

Pozostałe pułki nie uległy przesunięciu. Ujednolicono też nazewnictwo brygad.

Brygady kawalerii w latach 1936-1939 (kolejność w/g numerów dak)
brygada miejsce postoju dowództwa poprzednia nazwa pułki kawalerii dywizjony artylerii ilość pułków
Mazowiecka BK Warszawa 1. BK 7. puł, 11. puł, 4. psk 1. dak 3
Wołyńska BK Równe BK "Równe" 19. puł, 21. puł, 2. psk 2. dak 3
Wileńska BK Wilno 3. SBK 4. puł, 13. puł, 23. puł 3. dak 3
Suwalska BK Suwałki BK "Suwałki" 3. pszwol, 1. puł, 2. puł 4. dak 3
Krakowska BK Kraków 5. SBK 3. puł, 8. puł, 5. psk 5. dak 3
Podolska BK Stanisławów 6. SBK 6. puł, 9. puł, 14. puł 6. dak 3
Wielkopolska BK Poznań BK "Poznań" 15. puł, 17. puł, 7. psk 7. dak 3
Nowogródzka BK Baranowicze BK "Baranowicze" 25. puł, 26. puł, 27. puł, 3. psk 9. dak 4
Pomorska BK Bydgoszcz BK "Bydgoszcz" 2. pszwol, 16. puł, 18. puł, 8. psk 11. dak 4
Kresowa BK Brody 2. SBK 12. puł, 20. puł, 22. puł, 6. psk 13. dak 4
Podlaska BK Białystok BK "Białystok" 5. puł, 10. puł, 9. psk 14. dak 3

Mazowiecka BK podlegała Dywizji Kawalerii

Poza systemem brygadowym funkcjonowały dwa pułki: 1. Pułk Szwoleżerów i 1. Pułk Strzelców Konnych podległe bezpośrednio Dywizji Kawalerii

 

Jednostkami organizacyjnymi kawalerii były też mniejsze pododdziały wchodzące w skład Brygad Kawalerii. Zaliczają się do nich szwadrony pionierów, szwadrony kolarzy, szwadrony łączności, samodzielne plutony K.M. na taczankach.

Kawaleria dywizyjna

Prawdopodobnie w 1937 roku postanowiono mobilizację kawalerii dywizyjnej przerzucić w większości na Przysposobienie Wojskowe Konne ("Krakusów"). Szczegóły można zobaczyć na stronie o kawalerii dywizyjnej: zobacz

Przed mobilizacją (luty 1939)

Ostatnie zmiany nastąpiły w lutym 1939. Rozformowaniu uległa Dywizja Kawalerii:

  • 1. pszwol włączono w skład Mazowieckiej BK
  • 1. psk został w maju skierowany na przeszkolenie w związku z planowanym utworzeniem Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej i został podporządkowany Dowództwu Broni Pancernej. W związku z tym reorganizacja oddziału miała w wielu aspektach charakter improwizacji: do wybuchu wojny 1 psk nie został wykreślony z tabel mobilizacyjnych pułków kawalerii liniowej, tj. nadal obciążony był mobilizacją koni.

W ostatnich miesiącach przed wojną kawaleria składała się z 37 pułków w 11 brygadach.

 

Brygady kawalerii w okresie luty-wrzesień 1939
Brygada Miejsce postoju dowództwa pułki kawalerii dywizjon artylerii szwadron pionierów ilość pułków
Mazowiecka BK Warszawa 1. pszwol, 7. puł, 11. puł, 4. psk 1. dak 2. SP 4
Wołyńska BK Równe 19. puł i 21. puł, 2. psk 2. dak 8. SP 3
Wileńska BK Wilno 4. puł, 13. puł, 23. puł 3. dak 7. SP 3
Suwalska BK Suwałki 3. pszwol, 1. puł, 2. puł 4. dak 11. SP 3
Krakowska BK Kraków 3. puł, 8. puł, 5. psk 5. dak 5. SP 3
Podolska BK Stanisławów 6. puł, 9. puł, 14. puł 6. dak 6. SP 3
Wielkopolska BK Poznań 15. puł, 17. puł, 7. psk 7. dak 3. SP 3
Nowogródzka BK Baranowicze 25. puł, 26. puł, 27. puł, 3. psk 9. dak 9. SP 4
Pomorska BK Bydgoszcz 2. pszwol, 16. puł, 18. puł, 8. psk 11. dak 10. SP 4
Kresowa BK Brody 12. puł, 20. puł, 22. puł, 6. psk 13. dak 4. SP 4
Podlaska BK Białystok 5. puł, 10. puł, 9. psk 14. dak 1. SP 3

 

Perspektywiczne plany modernizacji kawalerii przewidywały zmotoryzowanie kolejnych czterech pułków dla dwóch brygad. Najprawdopodobniej wytypowano następujące oddziały:

  • 4. Pułk Strzelców Konnych (Płock),
  • 6. Pułk Strzelców Konnych (z przedyslokowaniem z Żółkwi do Konina),
  • 8. Pułk Strzelców Konnych (z przedyslokowaniem z Chełmna do Kutna),
  • 25. Pułk Ułanów (z przedyslokowaniem z Prużany do Łodzi).

Przejście na trakcję motorową mogło nastąpić nie wcześniej niż w roku budżetowym 1939/40.

Mobilizacja (1939)

Kawaleria zmobilizowała:

  • 11 brygad (37 pułków, 11 dak i 11 szwadronów pionierów) istnejacych w czasie pokoju,
  • Korpus Ochrony Pogranicza podczas mobilizacji przeorganizował 8 szwadronów kawalerii w 1 Pułk Kawalerii KOP w składzie 6 szwadronów liniowych, szwadronu ckm (16 ckm), szwadronu gospodarczego, plutonu pionierów (z kompanii saperów KOP), łączności i ppanc.,
  • Przysposobienie Wojskowe Konne ("Krakusi") oraz kawaleria KOP zmobilizowała 34 szwadrony Kawalerii Dywizyjnej.

Jednostkami organizacyjnymi kawalerii były też mniejsze pododdziały wchodzące w skład brygad kawalerii tworzone podczas mobilizacji: szwadrony kolarzy, szwadrony łączności, samodzielne plutony K.M. na taczankach.