Kawaleria



Podstawowymi oddziałami kawalerii samodzielnej były pułki kawalerii. Kawaleria miała w swoim składzie 40 pułków, w tym: 3 pułki szwoleżerów, 27 pułków ułanów i 10 pułków strzelców konnych.

Nazwy wynikały rodowodu historycznego i nie miały wpływu na przyjętą organizację. Wszystkie pułki, za wyjątkiem pułków zmotoryzowanych były sformowane według tej samej organizacji wojennnej: L.Dz.3021/org.mob.37.  Szkolenie pułków odbywało się według jednego regulaminu.

Najwyżej w hierarchi prestiżowej stały pułki szwoleżerów, które utworzono w oparciu jazdę legionową z kawalerii trzech brygad legionów. Kolejne i najliczniejsze pułki kawalerii to pułki ułanów. Najmniej prestiżowe były pułki strzelców konnych, które pierwotnie przewidziano na oddziały zwiadowcze dywizji piechoty i organizacyjnie były właśnie jednostkami piechoty. PSK początkowo były przewidziane tylko, jako oddziały funkcjonujące na etacie pokojowym (P). W przypadku mobilizacji, każdy pułk strzelców konnych miał wystawiać 3 szwadrony, podległe dowódcom dywizji piechoty, a rozczłonkowanie pułku na trzy samodzielne pododdziały skutkowało jego samolikwidacją. Reforma z 1924 roku zmieniła ten stan rzeczy i PSK przeszły pod dowództwo departamentu kawalerii, stając się pułkami kawalerii liniowej. W związku z powyższym nastąpiła konieczność odtworzenia oddziałów zwiadowczych dla dywizji piechoty. Stworzono struktury szwadronów kawalerii dywizyjnej (KD).  Szwadrony KD na czas wojny formowano według organizacji wojennej L.Dz.3022/org.mob.37. Szwadrony kawalerii dywizyjnej, potocznie nazywane "Krakusami" nie istniały na stopie pokojowej. Na czas wojny były formowane przez oddziały Przysposobienia Wojskowego przy broniach jezdnych. Zasoby mobilizacyjne pozwoliły na wystawienie 30 szwadronów KD dla dywizji regularnych. Dla części dywizji rezerwowych szwadrony KD wystawił Korpus Ochrony Pogranicza.

W roku 1937 zmotoryzowano dwa pułki kawalerii: 24. Pułk Ułanów i 10. Pułk Strzelców Konnych. Pułki zmotoryzowane weszły w skład 10 Brygady Kawalerii.  Krótko przed wojną, latem 1939 roku zmotoryzowano też 1 Pułk Strzelców Konnych. Motoryzacja pułku odbywała się w atmosferze napięcia spowodowanego zagrożeniem wojennym. Pułk reorganizowano pospiesznie, poza planem mobilizacyjnym, który przewidywał tą czynność dopiero na rok 1940. W związku z tym reorganizacja oddziału miała w wielu aspektach charakter improwizacji i do wybuchu wojny 1 psk nie został wykreślony z tabel mobilizacyjnych pułków kawalerii liniowej, tj. nadal obciążony był mobilizacją koni. Pułki kawalerii zmotoryzowanej przyjęły jednolitą organizację wojenną L.Dz.3696/org.mob.39. Czwartym oddziałem, który przyjął powyższą organizację był Pułk Strzelców Pieszych, który jednak pozostał jednostką organizacyjną piechoty.

Perspektywiczne plany modernizacji kawalerii przewidzywały zmotoryzowanie kolejnych czterech pułków. Najprawdopodobnniej wytypowano następujące oddziały: 4. Pułk Strzelców Konnych (Płock), 6. Pułk Strzelców Konnych (z przedyslokowaniem z Żółkwi do Konina), 8. Pułk Strzelców Konnych (z przedyslokowaniem z Chełmna do Kutna) oraz 25. Pułk Ułanów (z przedyslokowaniem z Prużany do Łodzi). Przejście na trakcję motorową mogło nastąpić nie wcześniej niż w roku budżetowym 1939/40.

Korpus Ochrony Pogranicza podczas mobilizacji przeorganizował 8 szwadronów kawalerii w pułk kawalerii KOP w składzie 6 szwadronów liniowych, szwadronu ckm, szwadronu gospodarczego, plutonu pionierów (z kompanii saperów KOP), łączności i ppanc. Ponadto 7 szwadronów kawalerii KOP zmobilizowało jazdę dywizyjną dla 6 dywizji piechoty.

Jednostkami organizacyjnymi kawalerii były też mniejsze pododdziały wchodzące w skład Brygad Kawalerii. Zaliczają się do nich szwadrony pionierów, szwadrony kolarzy, szwadrony łączności, samodzielne plutony K.M. na taczankach.